اندیشه ی ایرانی

                           تخت جمشید 

اصولی كه بر پایه آنها شاهنشاهی ایران ۲۵۶۳ سال پیش بدست كوروش كبیر بنیان نهاده شد ،دگر بار در سنگ نبشته ای از داریوش بزرگ متجلی می شود:
"من،داریوش شاه، ناتوانان را پشتیبان هستم و اجازه نخواهم داد كه توانمندان به آنان بیداد روا دارند ... ای مردم به اراده اهورا مزدا من،داریوش ، از شما می خواهم كه ناتوانان را پشتیبان باشید و در برابر توانمدان و توانگران بیدادگر بایستید."
روح اغماض ،تسامح،دادگری و انسان دوستی در دولتی كه به رسالت اخلاقی خود نیك آگاه بود و خود پرچمدار این آرمانها بود،میبایست در معماری و هنر آن نیز بازتاب میافت .مظهر اقتدار و عظمت شاهنشاهی ایران تخت جمشید بود وهنر آن اقوام و نژادهای گوناگون فاز لیبی و اتیوپی و مصر تا هندوستان،از رودخانه دانوب تا رود سند ،از كوهستانهای قفقاز تا دشتهای آسیای میانه و از دریاچه آرال تا خلیج فارس ،همه را اطمینان بخش این نكته بود كه صرفنظر از نژاد،مذهب،رنگ پوست وزبان ،اعضاءبرابر یك جامعه بزرگند.
داریوش معماران و هنرمندان را از چهار گوشه شاهنشاهی پهناورش گرد آورد تا با مصالح و فنون خاص خود و طرح ریزی و اجرای ایرانی بناهایی بیافرینند كه تا آنزمان در جهان همتایی نداشتند و از نظر مقیاس و شكوهمندی و نیز ابداع فنون معماری و ظرافت به كمال رسیده شان در زمره عجایب دوران باستان بشمار می روند.

تخت جمشید مجموعه ای از کاخهای بسیار باشکوهی است که ساخت آنها در سال ب512 قبل از میلاد آغاز شد و اتمام آن 150 سال به طول انجامید.تخت جمشید در محوطة وسیعی واقع شده که از یک طرف به کوه رحمت و از طرف دیگر به مرودشت محدود است . این کاخهای عظیم سلطنتی در کنار شهر پارسه که یونانیان آن را پرسپولیس خوانده اند ساخته شده است.

ساختمان تخت جمشید در زمان داریوش اول (داریوش بزرگ) در حدود 518 ق . م ، آغاز شد. نخست صفه یاتختگاه بلندی را آماده کردند و روی آن تالار آپادانا و پله های اصلی و کاخ تچرا را ساختند . پس از داریوش ، پسرش خشایارشا تالار دیگری را بنام تالار هدیش را بنا نمود و طرح بنای تالار صد ستون را ریخت . اردشیر اول تالار صد ستون را تمام کرد . اردشیر سوم ساختمان دیگری را آغاز کرد که ناتمام ماند . این ساختمانها بر روی پایه هایی ساخته شــده که قسمتـی از آنها صخره های عظیم و یکپارچه بوده و یا آنها را در کوه تراشیده اند .تخت جمشید از بزرگترین آثار معماری باستانی جهان و از باشکوه ترین نمودهای تمدن بشریست .

●كاخ «ه»
پلكان نقش دار دو سویه ،ورودی كاخ«ه» است. امروز این پلكان تخریب شده است .نقش های پلكان شامل دو گروه ۱۶ نفره نیزه دار پارسی است كه در دو سوی كتیبه ای به زبان فارسی باستان ایستاده اند و پشت سر هر گروه ،همان كتیبه تكرار شده است
● كاخ هدیش
در مشرق كاخ «ه» ، كاخ زیبایی وجود دارد كه كاخ اختصاصی خشایارشاه بود و بر اساس كتیبه آن توسط او ساخته شده و معروف به « هدیش »است. این كاخ در جنوب صفه تخت جمشید و در بلندترین قسمت آن بنا شده و اندازه آن ۵۵*۴۰ متر است. یك پلكان دو سویه در سمت غرب و دیگری در شمال شرقی آن به حیاط كاخ تچر و حیاط كاخ «د» می پیوندد و در سراسرجنوب كاخ، ایوانی با لبه كنگره دار وجود دارد.
قسمت اعظم این كاخ را تالاری به اندازه ۵/۳۶*۳۶ در بر می‌گیرد. این تالار دارای شش ردیف شش‌تایی ستون است. در شمال این تالار، ایوانی ۱۲ ستونی مشتمل بر دو ردیف شش‌تایی وجود داشت كه با دو درگاه بزرگ به تالار راه می‌یافت. در دو طرف شرقی و غربی تالار، دو ساختمان شامل اتاق‌های نگهبانان، اتاق چهارستونی، كفش كن و برج وجود داشت. در جبهه داخلی پنجره‌های این كاخ، نقوشی چون بزكوهی و حیوانات دیگر با افرادی كه ظرف‌هایی را می‌آورند، حجاری شده است. آثار آتش‌سوزی بر سنگ‌های متلاشی شده‌ی این كاخ كاملاً پیداست. بخشی از كوه، كف این كاخ را تشكیل می‌داد و راه آب‌هایی در آن تعبیه شده بود
● كاخ «ج»
در جنوب كاخ آپادانا و شرق كاخ داریوش و غرب كاخ سه دری یا تالار شورا، كاخی روی كوه ساخته شده بود كه امروزه آثار كمتری از آن مانده است.
● كاخ «د»
در شرق كاخ خشایارشاه، محوطه روبازی وجود دارد كه اندازه‌ی آن ۴۵*۴۰ متر و سطح آن ۵/۲ متر پایین‌تر از كاخ خشایارشاه است. در این محوطه، اتاق‌های باریكی وجود داشت. از این كاخ امروزه چیزی باقی نمانده است.
● حرمسرا یا اندرونی
این بنا كه توسط پرفسور «هرتسفلد» و بر اساس طرح اصلی، تجدید ساختمان شد، در جنوب كاخ خشایارشاه واقع شده و در اصل به فرمان او ساخته شده بود. در این كاخ امروزه موزه تخت جمشید راه‌اندازی شده است. این كاخ شامل یك تالار اصلی و تعداد زیادی اتاق و راهرو است. چهاردرگاه تالار اصلی با نقش خشایارشاه كه در حال حمله به شیر است و خدمه‌اش، تزیین شده و سقف آن بر ۱۲ ستون چوبی استوار است. كف تالار با ساروج (مخلوطی است از آهك و خاكستر یا ریگ كه در آب به مرور جذب انیدرید كربنیك كنند و آهكش به صورت سنگ آهك كه محكم و پایدار است درمی‌آید و از آن در جهت ساختن بنا استفاده می‌كنند) قرمز مفروش شده است.
در گوشه جنوب غربی قسمت شرقی حرمسرا، كتیبه‌ای به خط و زبان فارسی باستان و اكدی از خشایارشاه وجود دارد.
● كاخ سه دروازه یا تالار شورا
در مركز تخت جمشید، كاخ كوچكی قرار دارد كه با سه درگاه و تعدادی راهرو به كاخ‌های دیگر ارتباط می‌یابد. به همین دلیل آن را كاخ مركزی می‌نامند این كاخ را «دروازه شاهان» نیز می‌نامیدند.
كاخ دارای یك تالار مركزی به ابعاد ۵/۱۵*۵/۱۵ متر با چهار ستون سنگی است. درشمال كاخ پلكانی با نقش بزرگان ایرانی، به ایوان شمالی ختم می‌شود و آن را به حیاط شرقی كاخ آپادانا متصل می‌كند. این ایوان دارای نقوش چندی است. چند اتاق نیز در اطراف كاخ وجود دارد. دو طرف درگاه شرقی تالار مركزی با نقش ۲۸ نماینده كه اورنگ (تخت) شاهی را حمل می‌كنند، تزیین شده است. كاخ سه دروازه تنها كاخی است كه سرستون‌های آن به شكل سر انسان با بدن حیوان ساخته شده است و برخی احتمال می‌دهند كه این كاخ یك نقطه مركزی و محوری در نجوم و تنظیم تقویم ایران باستان بوده است.
● خزانه
در شرق قسمت اصلی حرمسرا و جنوب كاخ صد ستون، بقایای ساختمان بزرگی وجود دارد كه خزانه تخت جمشید را تشكیل می‌داد. این مجموعه مشتمل بر یك سالن ۹۹ ستونی، یك تالار صدستونی، چندین سالن، اتاق و دو حیاط خلوت است. ساختمان‌های خزانه توسط حصار و خیابانی عریض از سایر قسمت‌ها جدا می‌شد.
خزانه به فرمان داریوش اول ساخته شد و خشایارشاه اصلاحاتی در آن به عمل آورد. بیشتر ظروف، مجسمه‌ها و به ویژه هشت لوح سنگی معروف خشایارشاه از این محل به دست آمده است. بر اساس روایات مورخین یونان باستان، پس از سقوط تخت جمشید، اسكندر طلا، نقره و اشیای قیمتی خزانه را به سه هزار تشر و بسیاری اسب و قاطر به محل دیگری انتقال داد.
● کاخ صد ستون (تالار تخت)
تالار مرکزی این کاخ از صد ستون سنگی در ۱۰ ردیف تشکیل شده و همین امر موجب شد که آن را کاخ صد ستون بنامند. ارتفاع این ستون ها ۱۴متر بود. کاخ صد ستون از نظر وسعت دومین کاخ تخت جمشید است ولی تالار مرکزی آن حتی از آپادانا بزرگتر است. اندازه این تالار ۵/۶۸ ۵/۶۸ متر و حدود ۴۶۰۰ متر مربع وسعت دارد. سقف این تالار بر ۱۰ ردیف تالار دارای هشت درگاه است که به راهروها و صندوقچه ها باز می شود.
ساخت این تالار توسط خشایارشاه آغاز و توسط اردشیر اول به پایان رسید. این موضوع در کتیبه ای که در سنگ پی بنا پیدا شده، نشان داده شده است. از همه ستون های این تالار، فقط دو سر ستون زیبا به بلندی ۱۴ متر باقی ماند که در دهه ۱۳۱۰ شمسی به شیکاگو منتقل شد.
موضوع نقوش تالار صد ستون، یکی صحنه بار عام و دیگری نقش حمل کنندگان اورنگ پادشاهی توسط نمایندگان ملل است. در شمال تالار، ایوانی با حیاط وسیع و در شرق آن، یک ساختمان شامل تالارها، انبار و راهرو قرار دارد. در شمال کاخ ایوانی با ۱۶ ستون وجود داشت که دو مجسمه ی عظیم گاو نگهبان آن بود.

●اسناد تخت جمشید و کارگران مزد بگیر

در اواخر سال 1312 شمسی براثر خاکبرداری در گوشة شمال غربی صفه تخت جمشید قریب چهل هزار لوحه های گلی به شکل و قطع مهرهای نماز بدست آمد .
بر روی این الواح کلماتی به خط عیلامی نوشته شده بود . پس از خواندن معلوم شد که این الواح عیلامی اسناد خرج ساختمان قصرهای تخت جمشید می باشد . از میان الواح بعضی به زبان پارسی و خط عیلامی است . از کشف این الواح شهرت نابجایی را که می گفتند قصرهای تخت جمشید مانند اهرام مصر با ظلم و جور و بیگار گرفتن رعایا ساخته شده باطل گشت .
زیرا این اسناد عیلامی حکایت از آن دارد که به تمام کارگران این قصرهای زیبا ، اعم از عمله و بنا و نجار و سنگتراش و معمار و مهندس مزد می دادند و هر کدام از این الواح سند هزینة یک یا چند نفر است .
کارگرانی که در بنای تخت جمشید دست اندرکار بودند ، از ملتهای مختلف چون ایرانی و بابلی و مصری و یونانی و عیلامی و آشوری تشکیل می شدند که همة آنان رعیت دولت شاهنشاهی ایران بشمار می رفتند .
گذشته از مردان ، زنان و دختران نیز به کار گل مشغول بودند . مزدی که به این کارگران می دادند غالباً جنسی بود نه نقدی ، که آنرا با یک واحــد پـول بابلی به نام « شکــل » سنجیده و برابر آن را به جنس پرداخت می کردند . اجناسی را که بیشتر به کارگران می دادند و مزد آن محسوب می شدعبارت از : گندم و گوشت .                       

آنچه امروز از تخت جمشید بر جای مانده تنها می توان تصویر بسیار مبهمی از شکوه و عظمت کاخها در ذهن مجسم کرد. با این همه می توان به مدد یک نقشه تاریخی که جزئیات معماری ساختمان کاخها در آن آمده باشد و اندکی بهره از قوه تخیل، به اهمیت و بزرگی این کاخها پی برد. مقادیر عمده ای طلا و جواهرات در این کاخها وجود داشته که بدیهی است در جریان تازش اسکندر گجستک به غارت رفته باشد.
تعداد محدودی از این جواهرات در موزه ملی ایران نگهداری می شود.
تاریخنگاران در مورد علت این آتش سوزی اتفاق رای ندارند. عده ای آنرا ناشی از یک حادثه غیر عمدی میدانند ولی برخی کینه توزی و انتقام گیری اسکندر را تلافی ویرانی شهر آتن بدست خشایار شاه علت واقعی این آتش سوزی مهیب میدانند.

تخت جمشید در 57 کیلومتری شیراز در جاده اصفهان و شیراز واقع شده است.

برگرفته از پایگاه یادمانهای باستانی

                                                طاق بستان

طاق بستان ( طاق وسان ) به معنی طاق سنگی و از سنگ نبشته های شاهنشاهان ساسانی است که در قرن سوم میلادی نگارش یافته و در شمال غربی كرمانشاه واقع شده است.
شاهان ساسانی نخست نواحی اطراف تخت جمشید را برای تراشیدن تندیس های خود برگزیدند اما از زمان اردشیر دوم و شاهان پس از او طاق بستان انتخاب شد كه دارای طبیعتی سر سبز و پر آب بود و در بین جاده ابریشم و در راه کاروانهایی از نژادهای مختلف قرارداشت تا قدرت شاهنشاهان ایران به رخ جهانیان کشیده شود .
طاق بستان شامل:سنگ نگاره تاجگذاری اردشیر دوم و دو طاق می باشد كه طاق كوچك تر شاهپور دوم و سوم و طاق بزرگتر خسرو پرویز را نشان میدهد. در سمت راست طاق كوچك تر و در بیرون از طاق سنگ نگاره ای تراشیده شده كه تاج گذاری اردشیر دوم را نشان می دهد.در این تصویر شاهنشاه در میان و در سمت راست وی فروَهر(FARAVAHAR) قرار دارد و حلقه فر ایزدی را به شاه میدهد تا نشان دهد شاهنشاه دارای فر کیانی است و سلطنت را از اهورامزدا دریافت کرده و این فركیانی است كه شخص را آراسته ولایق پادشاهی میکند و از سوی خداوند برای راهنمایی مردم برگزیده می شود. در آیین بهی زرتشت ، هر كس كه مورد خشنودی پروردگار باشد خواه پادشاه، خواه پارسا یا خواه دانشمند، دارای فر ایزدی است.
لباس شاه ونگاره فروهر تا حدی یكسان است. هر دوی آنها شلواری چین دار به پا دارند كه توسط بندی به مچ پایشان چسبیده است. همچنین هر دو دارای كمر بند و دست بند هستند. درسمت چپ شاه، میترا یا مهر، پیامبر باستانی ایران قرار دارد.
مسیح از لحاظ تولد و آیینش بسیار شبیه میتراست. حتی بسیاری از آیینهای مسیحی همان آیین های میتراییسم هستند. تصویر وی در كنار تصویر شاه بیانگر پاك شدن قلب شاه از نفرت و روی آوردن به مهر ورزی است كه این مفهوم همواره از دید ایرانشناسان بیگانه دور مانده است. پیكان های نوری از سر میترا در تمامی سمت ها پراكنده شده و هر پیكان نوریست كه مهر می پراكند تا شاه را در بر گیرد. هم چنین میترا شاخه ای از نبات كه "برسم" نام دارد در دست دارد كه با آن مشغول اجرای آیین زایندگی و كامیابی است. طاق كوچك كه بین نگاره و طاق بزرگ تر واقع شده، دارای دو نقش در بالای دیواره طاق و دو كتیبه است. این كتیبه ها به خط پهلوی ساسانی هستند و داستان نقوش را بیان می كنند.
دو تندیس طاق كوچك، نقش های شاهپور دوم و سوم هستند.در سترگ ترین طاق، سه تندیس مشاهده می شود. شاه در میان، فروهر در سوی راست وی، كه مانند تاج گذاری اردشیر دوم است و آناهیتا در سوی چپ شاه.
آناهیتا فرشته آب ها ست و نمود خرمی و سرسبزی است.خسرو پرویز علاقه زیادی به آناهیتا داشت و معبد آناهیتا را درنزدیكی كنگاور شهری در خاور كرمانشاه ساخت . در كناره ورودی طاق، سنگ نگاره ای زیبا از فرشتگان بال دار، درخت زندگی، مجالس شكار گراز، و شكار مرغان وماهیان در مرداب و نقش های فیل، اسب و قایق می باشد كه حاكی از مراسم بزم و شادی است.
در زیربنا نقش تاج گذاری خسرو پرویز سواری رزه پوش سوار بر اسب قرار دارد. یقین نیست كه این سوار كیست یا یك رزمجوست یا خسرو پرویز یا پیروز ساسانی. اما نشان گر فر و قدرت شاهنشاه و ایرانیان است. گویند فرشی از جواهر بر كف طاق بوده كه هنگام حمله تازیان وحشی میان فرماندهان تازی تقسیم شده است. طاق بستان از دیر باز مورد حمله مهاجمان به ایران بوده و در زمان حضور نیروهای استالین و انگلیس خساراتی به آن وارد شده اما هنوز شكوهمند است .

                                          موسیقی در دوران هخامنشیان

●موسیقی مذهبی
بر اساس نوشته های هرودوت مورخ یونانی، مغان هخامنشی بدون همراهی ساز با نای سرودهای مذهبی می خواندند و از این نظر، نه مثل سرود خوانان بابلی و آشوری بودند و نه تحت تاثیر اقوام سامی. موسیقی این سرودها صرفآ موسیقی آوازی بود و نه موسیقی سازی.
مسئولیت اجرای سرودهای مذهبی با موبدان خوش آواز بوده و به قول "استرابو" یونانی این نغمه ها منحصر به مفاخر پهلوانی و مناجات با یزدان بوده است. شایان ذکر است که امروزه بازمانده هایی از این آئین کهن هنوز هم در فرهنگ ایران دیده می شود.
هرودوت همچنین می نویسد :
"ایرانیان برای قربانی در راه خداوند و مقدسات خود، کشتارگاه و آتشکده ندارند و بر قبور مردگان شراب نمی پاشند. در عوض یکی از پیشوایان مذهبی حاضر می شود و یکی از سرودهای مذهبی را می خواند."
● موسیقی رزمی
اما در دوران هخامنشی موسیقی نوع دیگری هم موجود بوده است. یکی از انواع دیگر، موسیقی رزمی با جنگی بوده است.
گزنوفون دیگر مورخ یونانی در کتاب "سیروپیدیا" می نویسد :
"کورش کبیر به عادت دیرینه، در موقع حمله به ارتش آشور سرودی را آغاز کرد و سپاهیان او با صدای بلند آنرا خواندند و بعد از پایان سرود، آزادمردان با قدمهای مساوی و منظم به راه افتادند. کورش در وقت حمله به دشمن سرود جنگی را آغاز کرد و سپاهیان با او هماهنگ شدند."
"کورش برای حرکت سپاه دستور داد سربازان با شنیدن صدای شیپور قدم بردارند و حرکت کنند، زیرا صدای شیپور علامت حرکت است."
این سروده ها برای بر انگیختن حس شجاعت و دلیری سربازان اجرا می شد و گزنوفون اضافه می کند که :
"کورش از کشته شدن سربازان طبری و طالشی مغموم شد و برای مرگ سربازان مازندرانی و طالشی سرودی خواند و این همان سرودی است که در ادوار بعد در مراسم موسوم به مرگ سیاوش خوانده می شد."
این مراسم هنوز هم در بین بسیاری از طوایف ایرانی وجود دارد و بنام "سوگ سیاوشان" یا "سووشون" معروف است و بقایای این آئین قدیمی حتی در مراسم آئینی ایران بعد از اسلام نیز دیده می شود. از دوران هخامنشی سازهایی باقیمانده است از آنجمله می تواند به کرنا، نی، شیپور، کوس (نوعی ساز ضربی)، درای و سنج اشاره کرد.
در سال ۱۳۳۶ خورشیدی در کاوشهای تخت جمشید در حول و حوش آرامگاه اردشیر سوم هخامنشی، یک شیپور فلزی به طول ۱۲۰ سانتی متر به دست آمد که شبیه کرنای است. قطر دهنه آن ۵۰ سانتیمتر و جزو سازهای جنگی محسوب می شود.
● موسیقی مجلسی
اما نوع دیگری از موسیقی بنام مجلسی نیز در آن روزگار مرسوم بوده است. موسیقی مجلسی یا همان بزمی از دیر باز در تمدن ایران وجود داشته است. آوازهای فراغت، سرودهای شادی و سرور، در جلسات بزم بکار می رفت و سازهای ویژه و شیوه اجرای خاص خود را داشت.
گزنوفون و هرودوت هر دو از این نوع موسیقی نام برده اند و دیگر مورخ یونانی "آتنه" در این باره نوشته است که :
"در جشن مهرگان که در حضور شاهنشاه هخامنشی برگزار می شد، نوازندگان و خوانندگان با اجرای برنامه هایی در مجلس شرکت می کردند و خوانندگان و نوازندگان در آن جشن ها سهم اساسی داشتند."
هرودوت از وجود تعداد زیادی موسیقیدان در عصر هخامنشی یاد می کند و می نویسد که آنها در دربار نیز زندگی می کردند و در روزهای جشن همچون مهرگان، سده، نوروز و ... به دربار خوانده می شدند و شادی و سرور برپا می کردند.
گزنوفون نیز می نویسد :
"کورش برای کیاخسار تعدادی از موسیقیدانها را برگزید ... اسکندر مقدونی از خزانه کورش ۳۲۰ فقره اسب و آلات موسیقی را بدست آورد ..."
و جالب اینجاست که در سفرنامه فیثاغورث نیز به مراسم تاجگذاری داریوش اشاره شده است :
"حدود ۳۶۰ دختر خنیاگر ( نوازنده یا خواننده ) به آوزاخوانی و نوازندگی می پرداختند."

             رازهای تقدس عدد هفت در فرهنگ ایرانی

 
قدیمی‌ترین قومی كه به عدد هفت توجه كرد، قوم سومر بود. آنها همچنین نخستین قومی بودند كه برای نخستین بار متوجه سیارات شدند و آنها را به صورت ارباب انواع و خدایان پرستیدند. از همان دوران، سومری‌ها متوجه هفت‌تایی بودن بعضی عوامل طبیعی مانند سیاره‌های مكشوف جهان باستان، همچنین تعداد رنگ‌های اصلی شدند و آن را موید رجحان و جنبه ماوراءالطبیعی عدد هفت دانستند.
پس از آن نیز عدد هفت در مذاهب، تاریخ جهان و در تصوف و سنن و آداب اهمیت زیاد داشته و شماره بسیاری از امور و عوامل طبیعی «هفت» بوده است.
همچنین در میان اقوام هند و اروپایی تقدس عدد هفت آشكار است و در یونان باستان این عدد مخصوص آپولون،خداوند طبابت، شعر و صنعت است.
● نشانه‌های قداست عدد هفت در ایران
تاثیر این عدد به ویژه در فرهنگ ایران بسیار چشمگیر بوده است. قداست این عدد در آیین مهری ( میترائیسم ) سبب شده است كه مدارج رسیدن به كمال در این آیین، همانند تصوف دوره اسلامی و مذهب اسماعیلی، هفت تا باشد‌. بالاترین درجه آنها «پیر» نامیده شده است. این هفت درجه در ادبیات فارسی نیز بازمانده و «پیر هفت خط» یا «پیر مغان» در دیر مغان بالاترین درجه را میان آنها داراست. در تاریخ ایران و بناهای بازمانده از دوره‌های تاریخی گوناگون، جا به جا توجه به عدد هفت مشهود است. دور تا دور قلعه همدان (هگمتانه) پایتخت مادها، دارای هفت دیوار بوده است كه كنگره‌هایی به رنگ‌های مختلف داشته اند.
داریوش با شش تن دیگر از نجبای ایران هفت تنی را تشكیل دادند كه دست به دست هم دادند و گئومات مغ كه در زمان كمبوجیه پادشاه هخامنشی قیام و سه ماه بر مردم حكومت كرد را از تخت پادشاهی سرنگون كردند.هفت یار در بین راه هفت جفت كركس دیدند و آنها را به فال نیك گرفتند. در دوره هخامنشی هفت قبیله معروف در پارس می‌زیستند. آرامگاه كوروش بزرگ در دشت مرغاب روی یك سكو قرار گرفته كه دارای هفت پله است. در نقوش نقش رستم بالای آرامگاه داریوش بزرگ در دو طرف، شش نفر وجود دارند كه با خود مجسمه داریوش، هفت نقش را تشكیل داده‌اند. در دوره ساسانی نیز هفت طایفه از نجبای ایران ممكلت‌داری را در اختیار داشتند .
همچنین در نوروز روی خوانچه‌ای، هفت شاخه از درخت‌های مقدس مثل زیتون، انار، بید و ... می‌گذاشته‌اند و در هفت پیاله سكه سفید و نو می‌انداختند. هفت سین در سفره نوروز بازمانده این رسم كهن است. هفت پیكر، كه عبارت است از افسانه هفت زن بهرام گور،‌ در فرهنگ ایران معروف بوده و نظامی آن را به رشته نظم در آورده است.
● راز آفرینی عدد هفت در ادیان دیگر
به نظر می‌رسد كه بسیاری از فرهنگ‌ها و ادیان عدد هفت را كامل‌ترین عدد دانسته‌اند، به ویژه به دلیل ارتباط عدد هفت با آفرینش.بنابر روایت تورات، آفرینش عالم در شش روز یا شش مرحله تمام شد و روز هفتم را خداوند به آرامش گذراند. در بسیاری از فرهنگ‌های دیگر نیز عقایدی مشابه در مورد آفرینش ابراز شده است. همچنین هفت سیاره معروف كه گذشتگان تاثیر آنها را بر چهار عنصر طبیعت (آب، باد، خاك، آتش) موجب پیدایش كل موجودات عالم می‌دانستند سبب شده است كه این عدد در نظر بسیاری از اقوام و ملل تقدس یابد و در ابعاد زندگی مادی و معنوی آنها تاثیر بگذارد.
● عدد هفت در پهنه ادب فارسی و شواهد شعری
یكی از مفاهیمی كه در متون ادب فارسی فراوان وجود دارد،هفت اقلیم یا هفت بوم است. در گات‌ها از هفت بوم و در بخش‌های دیگر اوستا از هفت كشور سخن به میان آمده است. بنا بر روایات روزی كه تیشتر، ایزد باران و رزق و روزی در ایران باستان، بارندگی را آغاز كرد، نصف جهان را آب گرفت و زمین به هفت كشور تقسیم شد. هر یك از این هفت اقلیم نام مخصوص به خود را دارند. مهم‌ترین این اقلیم‌ها را كه در مركز عالم نیز قرار دارد، خونیرث (Xvanirutha) می نامند و سرزمین ایرانی‌ها در آن قرار دارد.

هفت اقلیم ار بگیرد پادشا
هم چنان در بند اقلیمی دگر
(سعدی)

هفت اختر نیز یكی دیگر از مفاهیم تركیبی با عدد هفت است كه در ادبیات فارسی از آن استفاده شده است.از آن با عناوینی چون هفت آینه، اجرام، اژدها، بانو، پدر، سالار، سیاره، ستاره نیز یاد می‌كنند و شامل قمر، عطارد، زهره، شمس، مریخ، مشتری و زحل می‌شود و هر كدام از آنها در یك طبقه آسمان قرار دارند.

نهاد عالم و تركیب چرخ و هفت اختر
شد آفریده به ترتیب از این چهار گهر
(ناصر خسرو)

برگرفته از سایت آفتاب

جشن ها و تاریخ پیدایش آنها                           

    جشن : در اعتقادات زرتشتیان و ریشه یابی محققان کلمه جشن از واژه یشن، یشت که بخشی از اوستا می باشد آمده و به معنای عبادت خداوند است و به همین خاطر است که شادی و جشن عنصر های جدانشدنی از آیین بهی می باشد

.                                     

نــــــوروز
    نوروز، جشن ايرانيان از روزگاران كهن، پر شكوه ترين جشن بهاري در جهان بوده است. نوروز بهارانه اي است كه روايت هاي تاريخ درباره پيدايش آن بسيار گوناگون است . نوروز جشن شروع فروردين يا « فرودگان » است كه ياد آور اجداد و نياكان ما بود و چنان مي پنداشتند كه در پنج شب ، ارواح پاك مردگان ، براي ديدار وضع زندگي و احوال بازماندگان به زمين فرود مي آيند و در خانه و آشيانه خويش سرگرم تماشا و سركشي مي شوند . اگرخانه روشن و پاكيزه و ساكنان آن راحت و شاد باشند ، ارواح مسرور و سر افراز برمي گردند، اما درغير اينصورت ، آنان غمگين وناراحت به منزلگاه خويش باز مي گردند وتا سال آينده به انتظار مي نشينند .
     درباره پيدايش نوروز در روايتي ديگر چنين آمده است كه نيشكر را جمشيد در اين روز يافت و مردم از كشف خاصيت آن متحير شدند، پس جمشيد دستور داد تا از ( شهد آن ) شكر ساختند و به مردم هديه دادند، از اين رو آن را نوروز ناميدند .
     همچنين، روايت شده كه اهريمن ، بلاي خشكسالي و قحطي را بر زمين فرو نشانيد . اما، جمشيد به جنگ با اهريمن پرداخت و عاقبت او را شكست داد . آنگاه خشكسالي، قحطي و نكبت را بر روي زمين از ريشه بخشكانيد و به زمين بازگشت با بازگشت وي درختان و هر نهال و چوب خشكي سبز شدند . پس مرد م اين روز را « نوروز » خواندند و هر كس به يمن و مباركي در تشتي جو كاشت و اين رسم سبزه نشانيدن در ايام نوروز از آن زمان به امروز باقي مانده است . در خيام نامه آمده است :
    « چون از اميري جمشيد 421 سال گذشت ، جهان از او يكسره راست همي آمد .ايران و ايرانيان هم مطيع و مريد او شدند تا بفرمود گرمابه هاي بسيار ساختند و سيم و زر از معادن بر آوردند و ديباي ابريشمي بافتند كه آن روز ، روز اول « حمل » بود . پس جشني بر پا ساخته و نوروزش نام نهاد تا هر سال چو فروردين آيد ، آن روز را جشن گيرند» . در ميان اقوام آريايي كه وارد ايران شدند ، جشن سال نو در اصل به دو شكل زير بوده است :
     آريايي ها در روزگاران باستاني داراي دو فصل گرما و سرما بودند . فصل سرما، شامل دو ماه و فصل گرما ، شامل ده ماه مي شد . ولي پس از مدتي ، تابستان داراي هفت ماه و زمستان داراي پنج ماه شد . در هر يك از اين دو فصل، جشني برگزار مي كردند كه هر دو اين جشن ها را آغاز سال نو تلقي مي كردند . در جشن اول، كه به هنگام آغاز فصل گرما ؛ يعني به هنگامي كه گله ها را از آغل به چمن هاي سبز و خرم مي كشانيدند و از ديدن چهره گرمابخش خورشيد شاد مي شدند. جشن دوم، با شروع سرما آغاز مي شد . در اين ايام گله را به آغل باز مي گرداندند و با توشه هاي اندوخته از آنها نگهداري مي كردند . بر اساس شواهد و قرا ئن ، جشن نوروز حتي به هنگام تدوين، بخش كهن اوستا نيز در آغاز بهار بر پا مي شده و شايد به نحوي كه اكنون بر ما معلوم نيست آن را در برج مزبور ثابت نگاه مي داشتند .
    عيد نوروز شش روز متوالي، دوام داشت و در اين روزها ، سلاطين بار عام مي دادند و نجباي بزرگ و اعضاي خاندان خود را به ترتيب مي پذيرفتند و به حاضران عيدي مي دادند . در روز اول سال، مردم زود از خواب برمي خواستند ، به كنار نهرها و قنات ها مي رفتند و خود را مي شستند و به يكديگر آب مي پاشيدند و شيريني تعارف مي كردند . صبح قبل از آنكه كلامي گويند ، شكر يا عسل مي خورند و براي حفظ بدن از نا خوشي ها و بدبختي ها روغن به تن مي ماليدند.
    اما نوروز ، پس از مرگ جمشيد، نيز به حيات خود ادامه داد . در معنا ، نوروز ، از هجمه ها و حمله هاي يونانيان ، اعراب ، ترك ها ومغول ها جان به در برد . و نوروز ثابت كرد كه مهم ترين جشن فرهنگي ميليون ها ايراني است كه در درون ايران زندگي مي كنند. 
    
هفت سين
    هفت سين ، هفت واژه كه با حروف « سين » شروع مي شوند نيز از سنت هاي جالب نوروز است . در زمان امروز ، هفت سين مشخصاً معاني استعاره اي خاص خود را دارد : سمنو ، جوانه هاي گندم كه طي مراسم خاصي پخته مي شود . سيب ، سنجد و سير . زرتشتيان ، اوستا ، كتاب مقدس آسماني خود را در رأس سفره هفت سين قرار مي دهند . تخم مرغ هاي رنگين ، گلاب ، سكه ، طلا ، ماهي قرمز در آب ، آينه ، شمع و هر يك از اين موارد سمبل و نماد تولد ديگر باره بهاران است . در اساطير ايراني در ارتباط با نوروز ، جوانه ي گندم و عناب ، نشانه و سمبل زايش ديگر باره بهاران است و سبزي ، سكه ، و سركه سمبل و نماد افكار نيك ، كردار نيك ، خدا پرستي ، نيك بختي ، جاودانگي و داد و دهش است كه به باور زرتشتيان ، زرتشت پيامبر، آنها را از جمله صفات اهورا مزدا دانسته است. 
    
جشن مهرگان      
    شايد اين كه بيشتر تاريخ‌نويسان بر مردمي ‌بودن اين جشن قلم مي‌زنند، به اين سبب است كه مهرگان يادآور پيروزي بر بيداد و ستم زمانه بوده است. ابوريحان بيروني در التفهيم مي‌نويسد:« مهرگان شانزدهمين روز از مهرماه و نامش مهر، اندرين روز آفريدون ظفر يافت بر بيورسب جادو، آنك معروف است به ضحاك و به كوه دماوند بازداشت و روزها كه سپس مهرگان است همه جشنند، بر كردار آنچه از پس نوروز بود.»
    البته، از سال 1304 هجري شمسي، پنج روز پنجه(خمسه) از پايان سال حذف و شش ماه نخست ، 31 روزه شد و از آن پس روز آغاز جشن مهرگان به دهم مهرماه منتقل شد و تا روز رام ايزد ؛يعني شانزدهم مهرماه ادامه يافت .روز اول را مهرگان عامه و روز واپسين يا شانزدهم مهر را مهرگان خاصه مي‌ناميدند. گزارش‌هايي نيز وجود دارند كه مهرگان پيش از اين نيز، در شش روز يا حتي در 30 روز برگزار مي‌شده است.
    پيش از اين گفته شد، كه فر و شكوه مهرگان را مي‌توان با نوروز سنجيد ، آنچنان كه در آثارالباقيه‌ي بيروني از گفته سلمان فارسي آمده است :« ما در عهد زرتشتي بودن مي‌گفتيم، خداوند براي زينت بندگان خود ياقوت را در نوروز و زبرجد را در مهرگان بيرون آورد و فضل اين دو روز بر روزهاي ديگر مانند فضل ياقوت و زبرجد است بر جواهرهاي ديگر.» 
    
شب يلدا
    از لحاظ نجومي ، شب يلدا يا شب چله ، شب اول زمستان و درازترين شب سال است و فرداي آن با دميدن خورشيد روزها بزرگ‌تر شده و تابش نور ايزدي افزوني مي‌يابد . اين بود كه ايرانيان باستان، شب آخر پاييز و اول زمستان، را شب زايش مهر يا زايش خورشيد مي‌خواندند و براي آن جشن بزرگي برپا مي‌كردند . ريشه اين باور و اعتقاد برمي‌گردد به گاه‌شماري و انديشه‌هايي كه ايرانيان مهري دين از آن داشتند .
     از منابع رومي مي‌دانيم كه پيروان و پاكان به تپه‌اي رفته ، با لباس نو و در مراسمي از آسمان مي‌خواستند كه آن « رهبر بزرگ » را براي رستگاري آدميان گسيل دارد و باور داشتند كه نشانه زايش آن ناجي ، ستاره ‌ايست كه بالاي كوهي پديدار خواهد شد به نام كوه فيروزي ،كه داراي درخت بسيار زيبايي بوده است .
    ظاهرا پيش از مسيحي شدن روميان ؛ يعني 300 سال پس از زايش عيسي مسيح ، كليسا جشن تولد مهر را به عنوان زادروز عيسي پذيرفت ، زيرا زمان تولد او دقيقا معلوم نبود . از اين روست كه تا امروز ، بابانوئل با لباس و كلاه موبدان ظاهر مي‌شود و درخت سرو و ستاره‌اي در بالاي آن ‌هم يادگار مهري‌هاست . جالب اين است كه يلدا كلمه‌اي است سرياني به ‌معناي تولد و به گفته ابوريحان بيروني آن ‌را " شب‌زادان " ترجمه كرده‌اند .
    آيين شب يلدا يا شب چله ، خوردن آجيل مخصوص ، هندوانه ، انار و شيريني و ميوه‌هاي گوناگون است كه همه جنبه‌هاي نمادي دارند و نشانه‌ بركت ، تندرستي ، فراواني و شادكامي هستند . در اين شب هم مثل جشن تيرگان، فال گرفتن كتاب حافظ مرسوم است و حاضران با انتخاب و شكستن گردو، از روي پوكي و يا پري آن ، آينده گويي مي‌كنند. 
    
جشن سده
    از اسطوره هاي جشن سده، تنها يكي به پيدايش آتش اشاره دارد، فردوسي مي گويد: هوشنگ ، پادشاه پيشدادي، كه شيوه كشت و كار، كندن كاريز، كاشتن درخت … را به او نسبت مي دهند، روزي در دامنه كوه ماري ديد و سنگ برگرفت و به سوي مار انداخت و مار فرار كرد. اما، از برخورد سنگ ها جرقه اي زد و آتش پديدار شد. هم در كتاب “التفهيم” و هم “آثارالباقيه” ابوريحان، از پديد آمدن آتش سخني نيست بلكه، آنرا افروختن آتش بر بام ها مي داند كه به دستور فريدون انجام گرفت و در نوروزنامه آمده است كه « “آفريدون … همان روز كه ضحاك بگرفت جشن سده برنهاد و مردمان كه از جور و ستم ضحاك رسته بودند، پسنديدند و از جهت فال نيك، آن روز را جشن كردندي و هر سال تا به امروز، آيين آن پادشاهان نيك عهد را در ايران و دور آن به جاي مي آورند.»
    فردوسي آن را به هوشنگ نسبت مي دهد و ابوريحان بيروني و نوروز نام آ ن را از فريدون مي دانند و همچنين، رسمي شدن جشن سده به زمان اردشير بابكان منسوب گرديده است.
    مورخان و نويسندگاني چون بيروني، بيهقي، گرديزي، مسكويه و … از شيوه برگزاري جشن سده در دوران غزنويان، سلجوقيان، خوارزمشاهيان، آل زياد و … تا دوره مغول بسيار نوشته اند.
    امروزه در مازندران، كردستان، لرستان،و سيستان و بلوچستان؛ روستاييان و كشاورزان و چوپانان و چادرنشينان نزديك غروب يكي از روزهاي زمستان (آغاز نيمه يا پايان زمستان) روي پشت بام، دامنه كوه، نزديك زيارتگاه، كنار چراگاه و يا كشتزار آتشي افروخته و بنا بر سنتي كهن پيرامون آن گرد مي آيند، بدون آنكه نام جشن سده بر آن نهند.
    ولي در كرمان جشن سده يا سده سوزي در ميان تمامي اقشار مردم كرمان، مسلمان، زرتشتي، كليمي … رواج دارد كه، همه ساله در دهم بهمن ماه، برگزار مي شود.
    چنانكه از كتاب ها و اسناد تاريخي برمي آيد، جشن سده جنبه ديني نداشته و تمام داستان هاي مربوط به آن غيرديني است و بيشتر جشني كهن و ملي به شمار مي آيد و وارث حقيقي جشن سده نه فقط زرتشتيان، بلكه همه ايرانيان اند، ميراثي كه به بسياري از كشورهاي همسايه نيز راه يافت. 
    
جشن اسفندگان
    ايرانيان دوران باستان، همچون ساير اقوام هم‌دوره خود، از گذشته‌هاي دور تحت تاثير و نفوذ مادر خدايان يا الهگاني بوده‌اند كه آنها را حمايت مي‌كردند. با آغاز پيام‌آوري اشوزرتشت، پرستش چندخدايي كنار نهاده شد و يكتاپرستي به معناي واقعي خود مطرح گرديد. اين فاصله‌گرفتن از خدايان اساطيري بطور كامل نبوده و آدمي كه مجذوب قدرت بي‌زوال بانوخدايان اسطوره‌اي خود بود، با اقدامي جبراني بخشي از قدرت مافوق طبيعي زنانه، آنها را در قالب‌هاي دختر شاه‌پريان و داستان‌هاي روزمره خود جاي داده و قسمتي ديگر را هم به صورت زن برتر در ادبيات خود زنده مي‌كند و در يك كلام مي‌توان گفت در جهان‌بيني انسان باستاني ابر انسان زن بوده است.
    آناهيتا و اشي از جمله ايزدبانوهاي ايراني مي‌باشند. در ميان امشاسپندان، از لحاظ زبان‌شناسي زبان اوستايي، سه امشاسپند نخستين؛ يعني، وهومن – اشه ‌وهيشته و خشتره ‌وئيريه نرينه و سه امشاسپند بعد؛ يعني، سپنته‌آرمئيتي و هئوروتات و امرتات از نظر لغوي، مادينه‌اند. از سوي ديگر با نگرشي ژرف در معناي اين سه نيروي اهورايي سپنته‌آرمئي‌تي: مهرورزي افزاينده كه بعدها به شكل سپندارمذ يا اسفند تغيير شكل داده است در باور باستان، زمين نماد آن است.
    هئوروتات: رسايي كه زايش، بالندگي و خروش آب‌ها و چشمه‌ها در ذهن ايراني يادآور اين نيروي خدايي است.
    امرتات: بي‌مرگي و جاودانگي كه رويش و بالندگي گياهان و سبزينگي، نماد باستاني آن است.
    مي‌توان دريافت كه هسته اصلي اين سه امشاسپند، مهرورزي و عشق بي‌آلايش و ازخودگذشتگي و پروراندن و زايندگي است و نشان دهنده اهميت نقش زن و مادر در انديشه و باور انسان نخستين و ايرانيان باستان است. چنانكه، در ادبيات ايراني نيز مادر طبيعت، مام ميهن، … بسيار به‌چشم مي‌خورد. اگر در باور ايراني مرد داراي قدرت مردانگي و تفكر و خردورزي بيشتري است، در برابر آن زن نيز داراي مهرورزي، عشق پاك، پاكدامني و ازخودگذشتگي فراوان‌تري است كه هر يك از اين ‌دو به تنهايي راه به جايي نبرده و حتي روند پويايي گيتي را هم به ايستايي مي‌كشانند.
    در زماني‌كه در بسياري از سرزمين‌ها و فرهنگ‌هاي جهان باستان، دختر منفور خانواده بود و حتي گاهي پس از زايش بي‌درنگ زنده ‌زنده به گور مي‌رفت؛ در ايران باستان، زن همكار و همفكر مرد در زندگي زناشويي و حتي گاهي در زمينه حقوقي – ديني و مذهبي – جنگ و پهلواني بوده ‌است و خوشبختي بشر وابسته به ميزان دانش و خرد انسان است نه جنسيت و قوميت و رنگ ونژاد.

«... اینک آب­ها را می­ستاییم، آب­های فروچکیده و گردآمده و روان شده­ و خوب کـُنش ِ اهورایی را...» 

(یسنا - هـات 38 - بند 3)
 

«جشن آبانگان» جشنی است در گرامیداشت ستاره­ی روان (سیاره) درخشان «اَنَهیتَه / آناهید (زهره)» و رود پهناور و خروشان «اردوی / آمو (آمودریا)»، و بعدها ایزدبانوی بزرگ «آب»­ها در ایران (غیاث آبادی، 1382،ص77).
«اَردوی سوره اَناهیتا» Ardavi – Sura Anāhita ایزد‌بانویی ایرانی بسیار برجسته­ای است كه نقش مهمی در آیین­های ایرانی دارد و پیشینه­ی ستایش و بزرگداشت این ایزد بانو در فرهنگ ایرانی به دوره­های پیش از زرتشتی در تاریخی ایران می­رسد.
بخش بزرگی در کتاب اوستا به نام «آبان یشت»(یشت پنجم) که یکی از باستانی­ترین ِیشت­ها می­باشد به این ایزد بانو اختصاص دارد، در این یشت، او زنی است جوان، خوش اندام، بلند بالا، زیبا چهره، با بازوان سپید و اندامی برازنده، كمربند تنگ بر میان بسته، به جواهر آراسته، با طوقی زرین بر گردن، گوشواری چهارگوش در گوش، تاجی با سد ستاره­ی هشت گوش بر سر، كفش­هایی درخشان در پا، با بالاپوشی زرین و پرچینی از پوست سگ آبی. اَناهید گردونه­ای دارد با چهار اسب سفید، اسب­های گردونه­ی او ابر، باران، برف و تگرگ هستند.
او در بلندترین طبقه­ی آسمان جای گزیده است و بر كرانه­ی هر دریاچه­ای، خانه­ای آراسته، با سد پنجره­ی درخشان و هزار ستون خوش تراش دارد. او از فراز ابرهای آسمان، به فرمان اهورامزدا، باران و برف و تگرگ را فرو می­باراند.
معابد آناهیتا معمولا در كنار رودها برپا می­شده و زیارتگاه­هایی كه امروزه با اسامی دختر و بی بی مشهور هستند و معمولا در كنار آن­ها آبی جاری است، می­توانند بقایای معابد آناهیتا باشند. برخی حتی سفره­های نذری با نام بی بی (همچون بی بی سه شنبه) را بازمانده­ی آیین­های مربوط به آناهیتا می­دانند.
آناهیتا همتای ایرانی «آفرودیت»، الهه­ی عشق و زیبایی در یونان و «ایشتر»، الهه­ی بابلی، به شمار می­رود.
واژه­ی «آب» که جمع آن «آبان» است در اوستا و پهلوی «آپ» و در سانسکریت «آپه» Apa و در فارسی هخامنشی «آپی» می­باشد.
این آخشیج (عنصر) همانند آخشیج­های اصلی دیگر چون آتش و خاک و هوا در آیین­های ایرانیان باستان مقدس است و آلودن آن گناهی بس بزرگ است. برای هریک از چهار آخشیج امشاسپندی (فرشته) ویژه نامگذاری شده است. به گواهی اوستا و نامه­های دینی پهلوی، ایرانیان آخشیج­های چهارگانه را که پایه­ی نخستین زندگی است، می­ستودند.
در جشن آبانگان، پارسیان به ویژه زنان در کنار دریا یا رودخانه­ها، فرشته­ی آب را نیایش می­کنند. ایرانیان کهن آب را پاک (مقدس) می­شمردند و هیچ­گاه آن­را آلوده نمی­کردند و آبی را که اوصاف سه­گانه­اش (رنگ - بو - مزه) دگرگون می­شد برای آشامیدن و شستشو به­کار نمی­بردند.

«هرودوت» می­آورد : «... ایرانیان در میان آب ادرار نمی­کنند، آب دهان و بینی در آن نمی­اندازند و در آن دست و روی نمی­شویند ...»
«استرابون» جغرافیدان یونانی نیز می­آورد «... ایرانیان در آب روان، خود را شستشو نمی­دهند و در آن لاشه، مردار و آن­چه که نا پاک است نمی­اندازند ...»
در برگردان فارسی آثارالباقیه ابوریحان بیرونی می­خوانیم :
«... آبان روز دهم آبان ماه است و آن را عید می­دانند که به جهت همراه بودن دو نام، آبانگان می­گویند. در این روز زو Zoo پسر طهماسپ از سلسله­ی پیشدادیان به شاهی رسید، مردم را به کندن قنات­ها و نهرها و بازسازی آن­ها فرمان داد، در این روز به کشورهای هفت­گانه خبر رسید که فریدون ، بیوراسب (ضحاک - آژی دهاک) را اسیر کرده، خود به پادشاهی رسیده و به مردم دستور داده است که خانه و زندگی خود را دارا شوند...»
در روایت دیگرى آمده است كه پس از هشت سال خشكسالى در ماه آبان باران آغاز به باریدن كرد و از آن زمان جشن آبانگان پدید آمد. زرتشتیان نیز در این روز همانند سایر جشن­ها به آدریان­ها (آتشكده­ها) مى­روند و پس از آن براى گرامیداشت مقام فرشته­ی آب­ها، به كنار جوى­ها و نهرها و قنات­ها رفته و با خواندن اوستاى آبزور (بخشى از اوستا كه به آب و آبان تعلق دارد) كه توسط موبد خوانده مى­شود، اهورامزدا را ستایش كرده و درخواست فراوانى آب و نگهدارى آن را كرده و پس از آن به شادى مى­پردازند.
جالب این­جاست كه مى­گویند اگر در این روز باران ببارد، آبانگان به مردان تعلق گرفته و مردان تن و جان خویش را به آب مى­سپارند و اگر بارانى نبارد، آبانگان زنان است و زنان آب تنى مى­كنند.

برگرفته از تار نمای zartosht.blogfa.com

                 داریوش بزرگ

داریوش بزرگ در سال 521پ.م زاده شد و پس از کورش بزرگ دومین شاه هخامنشی بود. پدرش ویشتاسپ هخامنشی و از بزرگان پارس بود.پدر ویشتاسپ , ارشام و پدر ارشام , آریارمن و پدر آریارمن , چیش پیش بود. پدر کوروش بزرگ , کمبوجیه و پدر کمبوجیه , کوروش و پدر کوروش نیز چیش پیش بود که به این ترتیب نسب خاندانی داریوش به کوروش روشن میشود به این صورت که تبار داریوش پس از سه نسل به کوروش بزرگ میرسد.

پس از درگذشت کوروش بزرگ پسر ارشد وی , کمبوجیه (طبق وصیت کوروش) به سلطنت رسید وی برادرش بردیا را بدون آنکه کسی بداند به قتل رساند تا علیه او دست به شورش نزند. در اوان سلطنت کمبوجیه فرعون مصر که آمازیس نام داشت به سوریه و فلسطین (که جزئی از امپراطوری ایران بودند ) تجاوز کرده بود , به همین علت کمبوجیه مجبور شد برای مقابله با مصر به فلسطین لشکرکشی کند که این لشکرکشی به تصرف مصر انجامید و در حقیقت فرعون مصر با این اشتباه باعث شد هخامنشیان بهانه تصرف مصر را به دست آورند , وی با اینکار عملا مصر را به ایران واگذار کرد . کمبوجیه هنوز در مصر بود که از ایران خبر رسید مغی به نام گئوماتا که خود را بردیا نامیده توانسته حمایت ارتش و مردم را به دست آورد (با بخشودن مالیاتها ودادن وعده ) زیرا مردم نمیدانستند که بردیا کشته شده . کمبوجیه تصمیم به بازگشت گرفت اما در راه بازگشت به ایران به نحوی که بر ما معلوم نیست (خودکشی؟) درگذشت . در این میان داریوش که در شام بود پس از درگذشت کمبوجیه , چون از ماجرای قتل بردیا آگاه بود , میدانست کسی که اکنون بر تخت نشسته فرزند کورش بزرگ نیست بنابراین با شش تن از بزرگان پارس به قصد تصاحب سلطنت و نجات شاهنشاهی هخامنشی و بازگرداندن تاج و تخت به خاندان هخامنشی به سوی پارس روان شدند .

داریوش و این شش تن همراه او چون از بزرگان و سرکردگان پارس بودند , اجازه داشتند بدون مجوز و هروقت بخواهند وارد قصر شوند و کسی حق نداشت مانع آنها شود بنابراین هفت تنان در روز ده مهرماه 522 پ.م وارد اقامتگاه شاهنشاهی شدند . داریوش پس از نبردی جانانه گئوماتا را به قتل رساند و در همین روز یعنی ده مهرماه سال 522 پ.م داریوش بزرگ به سلطنت رسید و با این کار شاهنشاهی را به خاندان پارسی هخامنشی بازگرداند . وی در کتیبه بغستان میگوید : «سلطنتی را که از خاندان ما گرفته شده بود من بر پا داشتم ، من آن بر شالوده اش که پیشتر بود استوار کردم من بناهایی که گئوماتای مغ ویران کرده بود باز ساختم . . .» پس از آن داریوش شورای سلطنت را پایه گذاری کرد که متشکل از خود او و شش تن همراهش بود . داریوش در کتیبه بغستان ( بیستون ) از این شش تن همراه به عنوان دوستانش نام برده و از آنان تقدیر کرده و از پادشاهان آینده خواسته تا همواره از اینان و خوانواده ایشان حمایت کنند .

 به این ترتیب دوران سلطنت داریوش بزرگ مقتدرترین , باتدبیرترین , سیاست مدار ترین و بزرگترین پادشاه تاریخ آغاز میشود . 

                                                  ***

پس از درگذشت کوروش بزرگ , به علت دور بودن کمبوجیه از پارس و وقایع گئوماتا و... کشور دچار آشوب و هرج و مرج شده بود و در هرگوشه از امپراطوری پهناور ایران صدای شورش به گوش میرسید و فقط داریوش بود که میتوانست با تدبیر و هوش خارق العاده اش دوباره نظم را به مرزهای پهناور شاهنشاهی ایران بازگرداند . بسیاری از سرزمینها از جمله مصر , بابل , ماد , سغد , خوارزم , مرو , خوزستان , ارمنستان , پارت , سیستان و... در شورش به سر می بردند به همین علت داریوش سه سال نخست سلطنتش را به سرکوب شورشها پرداخت وی در این سه سال مجموعاً طی نوزده جنگ طاقت فرسا در مناطق مختلف شورشی ایران که در بعضی خود حضور داشت و در بعضی دیگر فرماندهان مطیعش را می فرستاد و نیز با اعدام نُه شاه شورشی مقتدرانه توانست آرامش را بار دیگر به امپراطوری ایران بازگرداند ( گذارش کامل جنگهای داریوش در کتیبه بیستون آمده است ) داریوش در سرکوب شورشیان با قاطعیت و بدون رحم و بخشش عمل میکرد و شورشها را به شدت درهم میکوبید و رهبران آنها را اعدام میکرد . رفتارهای قاطعانه و بیرحمانه داریوش بزرگ سبب شد پس از آن سرزمینهای شاهنشاهی کمتر به فکر شورش باشند . داریوش در کتیبه بیستون میگوید :« داریوش شاه گوید: سرزمینها اینها بودند که نافرمان شدند. دروغ اینها را نافرمان کرد. اینها مردم را فریب دادند. بعد از آن اهورامزدا آنها را به دستهای من داد ، همانگونه که به کامم بود با آنها کردم » .

پس از آن داریوش شوش را به پایتختی خود بر گزید و کمی بعد هم استخر را پایتخت اداری خود قرار داد . داریوش بزرگ پس از تثبیت سلطنت دست به یک سری اصلاحات زد تا رضایت مردم را جلب کند .

در مصر داریوش در مراسم عزای آپیس ( گوساله مقدس مصر ) شرکت کرد و به عبادت خدایان مصری پرداخت و مانند فرعونان آنها را پدر خطاب کرد و نیز به هزینه دولت ایران برای آمون ( خدای بزرگ مصریان ) معبدی ساخت ، ساختار اقتصادی مصر را اصلاح کرد و دستگاه قضایی مصر را مطابق قوانین خود مصریان نوسازی کرد ، مدرسه طبی مصر را بازگشایی کرد اودجاهور ریسنتِ مصری در خاطراتش مینویسد : « شاهنشاه فرمان داد که همه چیز خوب به دانش آموزان داده شود...  شاهنشاه این کار را کرد زیرا فضیلت این علم را می شناخت » و برای رعایای مصری که پیش از آن از حقوق انسانی بر خوردار نبودند و فقط از آنها برای بیگاری استفاده میشد قوانینی تعیین کرد تا از این به بعد آزاد باشند و از حقوق انسانی برخوردار شوند . اقدامات داریوش که سبب کسب حمایت مردم و روحانیون شد باعث شد تا مصر برای مدتی طولانی زیر سلطه ایران باقی بماند که منافع بسیاری برای ایران در پی داشت .

داریوش نیز مانند کوروش با درک اهمیت و نفوذ روحانیون در خاورمیانه خدایان اقوام زیر سلطه را به رسمیت شناخت و هزینه ساخت معابد را به عهده گرفت و از روحانیون حمایت کرد و روحانیون نیز چون منافعشان تامین میشد مشروعیت شاهان را به مردم القا می کردند ، این اقدام سیاستمدارانه سبب میشد ایران سلطه خود را در جهان تحکیم کند ، البته شایان ذکر است که حکومت هخامنشیان به هیچ وجه یک حکومت دینی نبوده بلکه برعکس حکومتی کاملاً سکولار بوده که خود را حامی تمام ادیان و عقاید میدانسته .